Güdülenme (Motivasyon) Kuramları

Motivasyon Kavramı

Bireyi belirli bir hedefe doğru harekete geçiren, bu eyleme yön ve enerji veren ve hedefe ulaşılana kadar davranışı sürdüren içsel ve dışsal itici güçlerin toplamıdır.

1. Kapsam (İçerik) Kuramları (İnsanı Ne Harekete Geçirir?)

• Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: İhtiyaçlar 5 basamaklı bir piramittir. Bir basamak tatmin edilmeden üst basamağa geçilemez:
  
  1. Fizyolojik (Açlık, uyku) → 2. Güvenlik (İş, barınma) → 3. Sosyal/Ait Olma (Sevgi, arkadaşlık) → 4. Saygınlık (Statü, takdir) → 5. Kendini Gerçekleştirme (Potansiyelini zirveye taşıma).
• Herzberg’in Çift Faktör Kuramı:
  • Hijyen Faktörleri: Maaş, çalışma koşulları, şirket politikası. Bunlar yoksa çalışan tatminsiz olur; ancak tam olsalar bile tek başlarına çalışanı motive etmezler (Sadece memnuniyetsizliği sıfırlar).
  • Motive Edici Faktörler: Başarı, takdir edilme, sorumluluk alma, terfi. Çalışanı asıl coşturan ve performansı patlatan unsurlardır.
• McClelland’ın Başarı İhtiyacı Kuramı: Başarı İhtiyacı, Güç (İktidar) İhtiyacı ve İlişki Kurma (Bağlanma) İhtiyacı.

2. Süreç Kuramları (Davranış Nasıl Başlar ve Sürer?)

• Vroom’un Beklenti Kuramı: Motivasyon = Beklenti × Araçsallık × Valans (Değer). Birey çabasının performansa dönüşeceğine ve bunun değerli bir ödül getireceğine inanırsa motive olur.
• Adams’ın Eşitlik Kuramı: Çalışan kendi verdiği emek/aldığı ödül oranını, çalışma arkadaşlarının oranıyla kıyaslar. Eşitsizlik hissederse motivasyonu kırılır ve işi yavaşlatır.