Yaşlı Bakımı

Temel Müfredat ve Dönem Dersleri

1. Gerontoloji ve Temel Sağlık Bilgisi

• Temel Anatomi ve Fizyoloji: Yaşlanmayla birlikte vücut sistemlerinde (dolaşım, solunum, kas-iskelet, sinir ve boşaltım) meydana gelen anatomik ve fizyolojik değişiklikler.
• Yaşlılıkta Kronik Hastalıklar: Hipertansiyon, diyabet, osteoporoz, KOAH, kalp yetmezliği ve eklem kireçlenmeleri gibi hastalıkların takibi.
• Nörodejeneratif Bozukluklar: Alzheimer, demans (bunama) ve Parkinson hastalarına özgü klinik yaklaşımlar, yönelim bozuklukları ve hafıza desteği.
• Akılcı İlaç Kullanımı ve Yaşlı Farmakolojisi: Yaşlı bireylerde çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi), ilaç etkileşimleri, ilaç saatlerinin takibi ve yan etki gözlemi.

2. Temel Bakım İlke ve Uygulamaları

• Kişisel Bakım ve Hijyen: Yatağa bağımlı veya hareket kısıtlılığı olan bireylerde saç, cilt, ağız ve tırnak bakımı; perine hijyeni.
• Bası (Yatak) Yaralarının Önlenmesi ve Bakımı: 2 saatlik periyotlarla pozisyon değiştirme, havalı yatak kullanımı, bası bölgelerinin masaj ve losyonlarla korunması, yara pansumanı desteği.
• Yaşlı Beslenmesi: Yaşlanmaya bağlı metabolik yavaşlama, disfaji (yutma güçlüğü) çekenlerde püre diyetler, PEG (mide tüpü) ile besleme ve sıvı alımı dengesi.
• Ergonomi, Mobilizasyon ve Düşmelerin Önlenmesi: Yataktan tekerlekli sandalyeye güvenli aktarma, yürüteç/baston eğitimi, ev ve oda ortamında düşme riskini azaltıcı fiziksel düzenlemeler (tutunma barları, kaydırmaz zemin).

3. Psikososyal Bakım ve Rehabilitasyon

• Yaşlılık Psikolojisi ve İletişim: Emeklilik, kayıp/yas süreçleri, yalnızlık hissi, depresyon ve ajitasyonla başa çıkma yöntemleri.
• Uğraşı Terapisi (Ergoterapi): Bilişsel ve motor fonksiyonları canlı tutan masa başı zihinsel aktiviteler, el sanatları ve hafif egzersiz programları.
• Yaşlı Hakları ve Sosyal Politika: Sosyal güvenlik mevzuatı, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, huzurevi ve yaşlı bakım merkezi yönetmelikleri, evde bakım destekleri.

Görev ve Sorumluluk Alanları

1. Vital Bulgu Takibi: Tansiyon, nabız, solunum, ateş ve kan şekeri ölçümlerini düzenli yapmak ve değerleri kayıt altına almak.
2. İlaç Yönetimi: Hekim tarafından reçete edilen ilaçların doğru dozda, doğru saatte ve doğru yöntemle alınmasını sağlamak.
3. Günlük Yaşam Desteği: Yaşlının banyo, giyinme, yemek ve tuvalet gibi temel gereksinimlerini bağımsızlığını zedelemeden desteklemek.
4. Rehabilitasyon ve Egzersiz Desteği: Fizyoterapist veya doktor kontrolünde verilen eklem hareket açıklığı egzersizlerini günlük rutinde uygulatmak.
5. Acil Durum Müdahalesi: Soluk borusuna gıda kaçması, düşme veya bilinç kaybı durumlarında temel ilk yardım protokollerini uygulamak ve acil servisi (112) organize etmek.

İstihdam ve Çalışma Alanları

• T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Resmi huzurevleri, yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile gündüzlü bakım merkezleri (KPSS ile atama).
• Sağlık Bakanlığı (KPSS ile): Devlet ve şehir hastanelerinin palyatif bakım servisleri, geriatri klinikleri ve evde sağlık hizmetleri birimleri.
• Özel Huzurevleri ve Yaşlı Bakım Merkezleri: Özel işletilen yatılı ve gündüzlü bakım kurumlarında vardiya şefliği veya teknik bakım personeli.
• Belediyeler: Yaşlı hizmetleri müdürlükleri bünyesindeki evde bakım ve destek birimleri.
• Özel Hastaneler: Nöroloji, ortopedi ve geriatri servislerinde hasta bakım asistanlığı.
• Bireysel Evde Bakım: Yüksek gelirli aileler nezdinde yatılı veya gündüzlü profesyonel yaşlı refakati.
• Yurt Dışı İstihdam Fırsatları: Özellikle Almanya ve diğer Avrupa ülkelerinde yaşanan yoğun yaşlı nüfus artışı ve personel açığı nedeniyle, mesleki denklik ve B1/B2 dil şartıyla en çok talep gören sağlık branşlarından biridir.

DGS (Dikey Geçiş Sınavı) ile Geçilebilecek 4 Yıllık Lisans Bölümleri

• Hemşirelik / Hemşirelik ve Sağlık Hizmetleri
• Fizyoterapi ve Rehabilitasyon (FTR)
• Ergoterapi
• Beslenme ve Diyetetik
• Gerontoloji
• Sosyal Hizmet

Meslekte Öne Çıkaran Kritik Yetkinlikler

• Sabır ve Yüksek Empati: Demans veya kronik ağrısı olan bireylerin sergileyebileceği hırçın, tekrarlayıcı veya dirençli davranışlara karşı soğukkanlı ve şefkatli yaklaşabilmek.
• Palyatif Bakım Bilgisi: Terminal (son) dönemdeki hastaların ağrı kontrolü ve konforunu artıracak özel bakım tekniklerine hakim olmak.
• Gözlem Yeteneği: Yaşlı bireyin iştahsızlık, idrar rengi değişimi veya hafif kafa karışıklığı gibi enfeksiyon ya da metabolik sorun belirtilerini erkenden fark edip hekime iletmek.