Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon

Temel Müfredat ve Ders Başlıkları

1. Tıbbi ve Temel Sağlık Bilgisi

• Temel Anatomi ve Fizyoloji: Vücut sistemlerinin yapısı, kas-iskelet ve sinir sistemi fonksiyonları.
• Temel İlk Yardım: Solunum/kalp durması, sara (epilepsi) nöbetleri, boğulma, yanık, kırık ve düşme durumlarında acil müdahale teknikleri.
• Hastalıklar Bilgisi ve Farmakoloji: Kronik hastalıklar, genetik sendromlar (Down sendromu vb.), serebral palsi, otizm spektrum bozukluğu, kas hastalıkları ve kullanılan ilaçların yan etkileri/takibi.

2. Bakım İlke ve Uygulamaları

• Kişisel Bakım ve Hijyen: Yatağa bağımlı veya hareket kısıtlılığı olan bireylerde banyo, ağız/diş bakımı, cilt sağlığı ve bası (yatak) yaralarının önlenmesi.
• Beslenme İlkeleri: Yutma güçlüğü (disfaji) çeken bireylerde beslenme teknikleri, enteral beslenme (PEG) desteği ve özel diyet planları.
• Pozisyonlama, Transfer ve Ergonomi: Bireyin yataktan tekerlekli sandalyeye aktarılması, güvenli kaldırma ve taşıma teknikleri, ergonomik yardımcı araç (lift, yürüteç, tekerlekli sandalye) kullanımı.

3. Rehabilitasyon ve Destek Teknolojileri

• Fiziksel Rehabilitasyon Becerileri: Fizyoterapist eşliğinde pasif/aktif eklem hareket açıklığı (ROM) egzersizleri, kontraktür oluşumunu engelleme.
• Ortez ve Protez Bilgisi: Hareket kısıtını azaltan yardımcı cihazların takılması, temizliği, bakımı ve kullanım eğitimi.
• Uğraşı Terapisi (Ergoterapi) ve Sosyal Aktivite: İnce ve kaba motor becerilerini geliştiren el sanatları, ritim/müzik çalışmaları, duyusal entegrasyon aktiviteleri.

4. Psikososyal Süreçler, Etik ve Hukuk

• Gelişim Psikolojisi ve Özel Eğitim: Farklı yaş gruplarında engelliliğin psikolojik etkileri, problem davranışlarla başa çıkma ve davranış değiştirme teknikleri.
• Engelli Hakları ve Mevzuat: 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, evde bakım maaşı, engelli aylıkları, bakım merkezleri yönetmeliği ve vesayet süreçleri.
• Aile Eğitimi ve Danışmanlığı: Engelli çocuğa/bireye sahip ailelerde tükenmişlik sendromunu önleme ve aile içi iletişim rehberliği.

Görev ve Sorumluluk Alanları

1. Günlük Yaşam Desteği: Bireyin beslenme, giyinme, kişisel temizlik ve tuvalet gibi temel ihtiyaçlarını kendi başına yapabilmesi için onu desteklemek ve gerektiğinde doğrudan bakım vermek.
2. Sağlık Takibi: Doktor ve hemşire direktifleri doğrultusunda vital bulguları (tansiyon, nabız, ateş, şeker) izlemek, ilaçların zamanında alınmasını sağlamak.
3. Rehabilitasyon Desteği: Fizyoterapist, ergoterapist ve özel eğitim uzmanı tarafından belirlenen egzersiz ve gelişim programlarını günlük rutinde uygulamak.
4. Çevre Güvenliği: Ev veya kurum ortamını engelli bireyin düşmesini veya yaralanmasını önleyecek şekilde (kaydırmaz zemin, tutunma barları, rampa eğimleri) düzenlemek.

Çalışma ve İstihdam Alanları

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Resmi engelli bakım ve rehabilitasyon merkezleri, umut evleri, sevgi evleri ve engelsiz yaşam merkezleri (KPSS ile atama imkânı).
• Özel Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri: Yatılı ve gündüzlü hizmet veren özel engelli bakım kurumları.
• Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri: Otizmli, zihinsel veya bedensel engelli çocuklara eğitim veren kurumlarda yardımcı personel ve bakım uzmanı.
• Hastaneler ve Fizik Tedavi Merkezleri: Yataklı fizik tedavi servislerinde hasta bakım ve mobilizasyon destek personeli.
• Belediyeler: Yaşlı ve engelli hizmet birimleri, evde bakım ve destek birimleri.
• Bireysel Evde Bakım: Yüksek gelirli aileler veya kurumsal hasta yakınları nezdinde profesyonel özel refakatçi/bakım teknikerliği.

DGS (Dikey Geçiş Sınavı) ile Geçilebilecek 4 Yıllık Lisans Bölümleri

• Fizyoterapi ve Rehabilitasyon (FTR)
• Ergoterapi
• Hemşirelik / Hemşirelik ve Sağlık Hizmetleri
• Özel Eğitim Öğretmenliği
• Sosyal Hizmet
• Acil Yardım ve Afet Yönetimi